توضیح مولف

 با سلام پس از مدتی و با توجه به اینکه علم نجوم به دلیل زیبایی هایش علمی است پر طرفدارو همچنین اینکه همه افراد امکان دسترسی به معلمان واستادان این رشته زیبا وپراز نشانه های الهی را ندارند. بنابر این با خودم فکر کردم اطلاعات ناچیز خود را در اختیار دیگر افراد قرار دهم.این دوره به صورت پله به پله تدوین شده است ودرآینده ای نزدیک نرم افزار اموزش نجوم به صورت یک کلاس درس ارائه خواهم کرد.همچنین در هر بخش مقداری نجوم آماتور اماده کرده ام. امیدوارم از این متن سئوالات شما پاسخ داده شود. تقدیم به تمامی علاقه مندان به نجوم پله آموزشی مقدمه وتعاریف از زمانی که بشر از خود واز جهانی که در آن سکنی دارد آگاه شده است ، آسمان را با ترس وشگفتی ، منبع جذبه ای پایدار و افسون کننده دانسته است. ترس وشگفتی ، مطالعه وعلم را سبب می شود. بشر که بی وقفه در تلاش فائق آمدن بر جهل و حل اسرار بود ، سرانجام علم نجوم را پدید آورد.

«آنهایی که در هر حال ایستاده و نشسته و خفتن خدارا یاد کنندو دائم در فکر خلقت آسمان و زمین باشند و گویند پروردگارا تئ این دستگاه با عظمت را بیهئده نیافریده ای ، پاک ومنزهی ، مارا به لطف خود از عذاب دوزخ نگاهدار» (آل عمران -آیه 191)

نجوم علم مواضع ، حرکات، ساختمانها ، سرگذشتها و سرنوشتهای اجرام آسمانی است. نجوم در سیر تحول خود به عنوان یک علم ، بسیاری از قئانین بنیادی حاکم براین اجرام را کشف کرده است . اما در ماهیت پژوهش علمی استکه کار آن هرگز نمی پذیرد و در اینجا نیز چون علوم دیگر ، تلاش های بسیاربجا مانده که باید انجام گیرد. چرا به مطالعه نجوم می پردازیم؟ مطمئناً کسی از روی بیکاری علمی به سختی و مشکلی(برای مثال شما حتماً شنیده اید برای اعداد بسیار بزرگ واژه اعداد نجومی را به کار می برند) علم نجوم را برای گذراندن اوقات بیکاری خود انتخاب نمی کند(البته به استثنای علم بسیار زیبای نجوم آماتور). هر فکر فعال وجستجوگرو هوشمند با دیدن بی انتهایی که بالی سرش قرار دارد از خودش چراها و چگونه هایی را میپرسد. بشر در ابتدا پاسخ ای سئوالات را به صورت جادو ، اسطوره(مثل خدایانی چون فوبوس ودیموس)وخرافات پاسخ میدادنداما کم کم خود از جواب های تهی و بی اساس خود به تنگ آمد و کوشید توضیحات و بیانات علمی را اساس چراجویی های خود بکند.

فصل اول (در این بخش اجزای نام برده به صورت کامل بررسی نمی شوند بلکه فقط نام برده می شوند)

جهان

1.1اجزای تشکیل دهنده زمینی که بر آن زندگی می کنیم یک سیاره است – یکی از چند سیاره ای که به دور خورشید می گردند .این اجرام آسمانی ، اجزائی هستند که جهان را تشکیل می دهند ، کم وبیش به همان صورتی که خانه ها ، مساجد ، بیمارستانها ومغازه ها اجزای تشکیل دهنده یک محله هستند . تاجایی که دانش ما اجازه می دهد ، جهان از ستارگان (بیلیونها بیلیون از آنها) سحابی ها ،سیارات ،سیارک ها ،اقمار ، ستارهای دنباله داروغیره تشکیل شده است.

۱.2ستارگان

ستارگان گویهایی بزرگی از گاز بسیار گرم هستند که به واسطه نورشان می درخشند. در سطح ، دمای آنها هزاران درجه است ودر داخل دمایشان بسیار بیشتز است.در این دما ها ماده نمی تواند به صورت جامد یا مایع وجود داشته باشد. گازهایی که ستارگان را تشکیل داده اند بسیار غلیظ تر از گازهایی هستند که معمولاً بر سطح زمین وجود دارند . چگالی فوق العاده زیاد آنها در نتیجه فشارهای عظیمی است که در درون آنها وجود دارد. ستارگان در فضا حرکت می کنند اما حرکت انها به آسانی مشهود نیست. در یک سال هیچ تغییری را در وضعیت نسبی آنها نمی توان رد یابی کرد. حتی در هزار سال نیز حرکت قابل ملاحظه ای در آنها مشهود نمی افتد . نقش والگوی آنها در حال حاضر کم وبیش دقیقاً هزار سال پیش بود . این اثبات ظاهری در نتیجه فاصله عظیمی است که ما و آنها وجود دارد.

 «و اینک اوست پروردگار ستاره شعرا» سوره 53 آیه 49

1.3سحابی ها

سحابی ابری وسیع متشکل از غبار و گاز است. گازهایی که آن را تشکیل می دهندفوق العاده رقیق و در دمایی کم هستند. بعضی از سحابی ها از خود نور تولید می کنند (M42سحابی جبار)که به آنها سحابی نشری می گویند و بعضی دیگر نورستارگان مجاوررا منعکس می کنند ، در این صورتی که به این ترتیب مرئی شده باشند ، به ستاره ای محو وابری می مانندکه به آنها سحابی سیاره نما نیز می گویند (M27سحابی دمبل) .سحابی های دیگر سحابی های تاریک اند و مانع رسیدن نور ستارگانی میشوند که پشت آنها قرار دارند (سحابی سر اسب).

 1.4 سیارات

سیارات اجرامی تقریبا کروی شکل وبزرگی هستند که به دور خورشید می گردند. در نظر اول ، سیارات نیز مانند انبوه ستارگانی هستند که در آسمان می درخشند ، ولی یک ناظر می تواند با مشخصات زیر آنهارا تمیز دهد.

 آ.سیارات با نور پایدارمی درخشند ، در حالی که در مورد ستارگان چنین نیست . نوری که از ستارگان به چشم ما می رسد ، به نظر می آید هم از نظر رنگ و هم از نظر روشنی ، به سرعت تغییر می کند( همان چشمک زدن).

 ب. سیارات در آسمان سیر می کنند . سیاره ای که زمانی نزدی ستاره ای بوده ممکن است بعداً نزدیک ستاره ای دیگر مشاهده شود. از طرف دیگر ستارگان نسبت به یکدیگرظاهراً مواضع ثابتی را اشغال می کنند .

 پ. سیارات چون در تلسکوپ مشاهده شوند ، به صورت قرص های کوچک نورانی به نظر می آیند . هر چه بزرگنمایی تلسکوپ بیشتر باشد ، قطر قرص بزرگتر خواهد بود . ستارگان حتی با بزرگترین تلسکوپ های موجود هم فقط به صورت نقاط نورانی به نظر میرسند. حتی با تلسکوپ 5 متری هم به صورت نقاطی که قطر قابل سنجش ندارندبه چشم می آیند.

ت. سیارات را فقط می توان در نوار باریکی درآسمان یافت حرکات آنها به مرز های این نوار محدود است. البت ستارگان را در هر قسمتی از آسمان می توان یافت.

«از آن اوست هرچه در آسمان ها وهر چه در زمین است و هر چه بین این دو قرار دارند و هرچه در زیر زمین است» سوره طه آیه 10

1.5سیارکها

سیارکها اجرام جامد کوچکی با شکلهای نا منظم هستند که مانند سیارات بزرگ به دور خورشید می گردند و تفاوت عمده آنها با سیارات درانداره آنهاست. آنهارا به نام سیارات خرد نیز می شناسند . سرس بزرگترین سیارک قطری برابر 800 کیلومتر دارد، اما قطر بسیاری از آنها فقط حدود سه کیلومتراست. تخمین زده میشود با یک تلسکوپ بزرگ می توان از بیش از 100000 سیارک عکس گرفت. 1.6 اقمار شش سیاره از نه سیاره بزرگ هر کدام یک یا چند ماه مانند دارند که به دور آنها می گردند. اینها اقمار نامیده می شوند . زمین فقط یک قمر دارد ، در حالی که زحل شصت قمردارد!

«وماه هنگامی که بعد از آن در آید» سوره شمس آیه 2

1.7ستارگان دنباله دار(ذوذنب)

ستارگان دنباله دار اجرامی آسمانی با شکل منحصر به فرد و اندازه بزرگ هستند که گهگاهی ظاهر می شوند . یک ستاره دنباله دار ، به طور نمونه از یک کره نورانی یا راس که به استوانه ای رقیق به نام دنباله (ذنب) متصل است.ستاره دنباله دار که با چشم برهنه مانند ماه ساکن است، در واقع باسرعت صدها کیلومتر بر ثانیه در حال حرکت است . سرعت دقیق آن را می تواناز روی تغییر مکان آن نسبت به ستارگان ثابت تعیین کرد.کمتر از هفتصد ذوذنب تاکنون شناخته شده اند و هر ساله نیز چند ستاره دنباله دار جدید کشف می شود.اکثریت عظیم آنها به قدری کمسو هستند که با چشم برهنه دیده نمی شوند.ستارگان دنباله دار نسبتاً بزرگ نادرند. اینها به طور متوسط یکی دو بار در طول عمر خود پدیدار می شوند.از این تعداد ستاره دنباله دار 259 تا دارای مدار بسته و سیگار شکل هستند و مدارهای دیگر دنباله داران به صورت یا سهموی(سهمی شکل) یا هذلولوی(هذلولی شکل)هستند که به احتمال زیاد ، فقط یک بار در نزدیکی زمین ظاهر می شوند .

 «پس قسم می خورم به اختران باز گردنده» سوره تکویر آیه15

1.8شهابواره ها

اینها معمولاً اجسام جامد ریزی (ته سنجاق )هستند که در فضا حرکت می کنند. گهگاهی گروهی از شهابواره ها جذب زمین شده و به دام جو زمین می افتند گرمایی که در این برخورد ایجاد میشود جسم را می سوزاند فبار حاصل از این سوختن به زمین سقوط میکند . هر صاله صد ها تن غبار شخانه ای بر سطح زمین می نشیند . در موارد نادرشهاب واره های بزرگتر، قبل از آنکه کاملاً تحلیل روند ، به سطح زمین می رسند. پدیده نوری که از ورود شهاب واره به جو زمین نتیجه می شود شخانه یا تیر شهاب نامیده می شود که درخشش آن ممکن است چند ثانیه دوام آورد

« وما در آسمانها جستیم وآن را سرشارازنگهبانان نیرومند وشهاب ها یافتیم» سوره جن آیه 8

پله رصدی

 این مهم ترین بخش در هر رصد ، پیدا کردن مکانی مناسب است . مکان مناسب مکانی است که ، آلودگی نوری کمتری داشته باشد. می دانیم که چشم ما به نور حساس است بنابر این در هنگام رصد هرگز از چراغ ها و لامپ ها استفاده نکنید (نور قرمز به میزان کم مستثنی است) . اولین و مهمترین پله پس از انتخاب مکانی مناسب پیدا کردن سوژه است. ابتدا بالا رفتن از این پله مشکل است اما کم کم و پس از تمرینات مداوم این مشکل حل می شود. شما ابتدا باید بتوانید اجسام مورد نظر را با چشم غیر مسلح پیدا کنید ،پس شما باید نشانه هایی برای آن جسم مورد نظر قرار دهید که بهترین این نشانه ها ستارگان اند . اما تعداد ستارگان انقد کم نیست که ما بتوانیم از روی درخشندگیشان آنها را تشخیص دهیم چه بسا ستارگانی که درخشندگی یکسان دارند.بنابر این بای فکر چاره ای بهتر بود. راه حل این مشکل صور فلکی اند. ستارگان در آسمان اشکالی را درست میکنندمثل صورت فلکی جبار. این اشکال حد اقل12000 سال طول می کشد تا تغییر درجه هایی دقیقه ای داشته باشند(یعنی به اندازه یک شصتم درجه) پس به این آسانی گم نمی شوند .هر صورت فلکی نیز زیبایی ونام مختص به خود را داردبه همین دلیل من نام وشکل ومکان چند صورت فلکی مهم را به شما می گویم ، شمانیزهر چه سریع تر به فکر مکانی مناسب برای رصد باشید.

 1.دب اکبر :هنگامی که به قسمت شمالی آسمان نگاه می کنیدپنج ستاره پر نور به شکل ملاقه میبینید 2

. ستاره قطبی : در صورت فلکی دب اصغر ست ودقیقاً در راس آن.

*این دفعه به دلیل مشکلات نرم افزاری نتوانستم از اشکال بهتر استفاده کنم.

بخش سئوال (این بخش برای متوجه شدن از میزان آگاهی خودتان است شما میتواند جواب های خود را در بخش نظرات ارائه دهید بعضی از جوابها در بالا وجود دارد وبعضی خارج از درس است به افرادی که جواب درست بدهند یک نرم افزار نجومی کم حجم ارسال می گردد لازم به ذکر است که جوابها در نوبت بعد مشخص می گردد)

1.آیا سیارک ها را بدون تلسکوپ می نوان مشاهده کرد و بزرگترین سیارک چه نام دارد؟ 2.ستارگان تنهایی را که ما در آسمان می بینیم در کدام کهکشان اند؟ 3.ستاره ای که گاهی به ستاره شامگاهی و گاهی به ستاره سحرگاهی معروف است چه نام دارد؟

بخش نظر سنجی این بخش موقتی است وبیشتر برای این است که از نحوه کار خود آگاهی یابم. لطفاً نظرات خود را در بخش نظرات بنویسید. لطفاً از این دو مورد زیر یکی را انتخاب کنید:

 1.در بخش های بعدی هر مبحث (مثلاً بخش ستارگان )به صورت کامل ارائه شود.

2.هر مبحث ابتدا به صورت مقدماتی ودر مراحل بعدی کامل گردد. متشکرم