اصطلاحات نجومی

آنگستروم                                                                 (angstrom(Å
واحد طول برابر 108 سانتی متر

ابر غول                                                                      super giant
ستاره ای بسیار بزرگ که اندازه آن را می توان با منظومه شمسی مورد
مقایسه قرار داد. ابر غول ها حدود 100تا 1000 بار درخشان تر از
خورشیدند وبسیار سریع تکامل یافته اند .(مثل بتل گوس در صورت فلکی جبار)

ابر نو اختر                                                                      supernova
ستاره ای پر جرم که نا گهان منفجر می شود و نورانیت آن تا میلیونها
بار افزایش می یابد .

اختلاف منظر                                                                   parallax
تغییر مکان ظاهری اجرام دور دست که ناشی از حرکت زمین در مدار
خود است . طی یک سال به نظر می رسد که اجرام آسمانی دوردست
جلو و عقب می روند.

ارگ                                                                                         erg
واحد انرژی در دستگاه cgs، معادل انجام گرفته در بالا بردن جرمی معادل
1000/1 گرم تا ارتفاع یک سانتی متر.

انتقال به طرف قرمز                                                           redshift
جابجایی خطوط طیفی به طرف قرمز، به ویژه در طیف کهکشان های
دوردست

انجمن                                                                            association
انبوهی از ستارگان همسن و غالباً جوان که برخلاف خوشه های ستاره ای
پیوند گرانشی سبب گرد همایی آنها نشده است.

انفجار بزرگ                                                                          big bang
آغاز انبساط جهان ،که به صورت انفجاری مهیب در تمام ماده کیهانی
فرض می شود

برونمرکزی                                                                          eccentricity
نسبت قطر کوچک به قطر بزرگ در یک بیضی .

پارسک                                                                                  parsec    
فاصله ای که اختلاف منظر جسم آسمانی مانند ستاره ، برابر یک ثانیه
قوسی دیده شود . یک پارسک 26/3 سال نوری است.

پرتوهیx                                                                                     
تابش الکترو مغناطیسی با طول موجهای کوتاهتر از نور مرئی و فرابنفش
وبلند تر از پرتوهای گاما.

پرتوهای کیهانی                                                             cosmic rays
ذرات پر انرژی که منشا آنها خورشید ، یا اجرام دیگر در کهکشان هستند .
بیشتر این ذرات ، پروتونهایی هستند که سرعت بسیار زیاد دارند.

پالسار(تپ اختر)                                                                   pulsar
ستاره پر نوری که پالسهای نوری و رادیویی پی در پی گسیل می کند.

تابش الکترو مغناطیسی                                   electromagnetic radiation    
ابش انرژی در طول موجهایی از پرتو گاما تا امواج رادیویی.

ثابت هابل                                                                    hubble constant
ثابتی که فاصله کهکشانرا به گریز آن مربوط می کند . معادل است با
55 کیلو متر در ثانیه در مگا پارسک.

جا به جایی دوپلری                                                            Doppler shift
تغییر در طول موج یا بسامد منبعی که نسبت به ناظر حرکت می کند.

جمعیت های 1و2                                                            population I & ii
دو بخش ستاره ای در کهکشان. جمعیت 1 از ستارگان، گاز و غبار
تشکیل یافته و در صفحهکهکشان مارپیچی یافت می شوند و ستارگان
آن غالباً جوانند . جمعیت 2 از ستارگان پیر و مقادیری گاز و غبار
تشکیل یافته و در نواحی مرکزی و هاله کهکشان مارپیچی و نیز کهکشان
بیضوی دیده می شود.

خط نشری                                                                            emission line
خط روشن در طول موج مشخصی از طیف که ناشی از تابش الکترومغناطیسی
اتمها ،یونها و مولکولها طی تغییر از حالت تحریک به حالت انرژی پایین است.

خوشه                                                                                       cluster
گروهی از ستارگان یا کهکشان ها که در نتیجه نیروی گرانش به صورت
انبوهه ای در کناری جمع شده اند.

خوشه باز                                                                                open cluster
خوشه ستاره ای کم عضو که در صفحه کهکشان ما و یا دیگر کهکشان ها
یافت می شود . تعداد ستاره های این خوشه ها بین 100 تا 1000 است.

خوشه کروی                                                                     globular cluster
انبوها ای بزرگ و فشرده از ستارگان که حدود یک میلیون ستاره را
در بر دارد . این ستارگان غالباً پیرند .

درخشندگی مطلق                                                   absolute luminosity
اندازه روشنایی حقیقی جسم آسمانی ؛ مقدار انرژی که در واحد زمان از
جسم آسمانی مانند ستاره ، کهکشان و ... گسیل می شود.

رابطه درخشندگی -دوره تناوب                               period-luminosity relation
رابطه بین دوره تغییرات نور و درخشندگی مطلق یک ستاره متغییر.

راه شیری                                                                                  milk way
نوار نورانی از ستارگان صفحه کهکشان ما که در آسمان شب دیده می شود
غالباً به خود کهکشان مانیز گفته می شود .

رده درخشندگی                                                                  luminosity class
رده بندی نورانیت واقعی ستاره بر مبنای طیف آن.

سال نوری                                                                            light year 
اصله ای که نئر در یک سال می پیماید و حدود 1013 کیلومتر است

ستاره غول                                                                       giant star
ستارگانی با اندازه بزرگ و درخشندگی زیاد که بیشتر ئیدروژن
هسته مرکزی آن سوخته است.

ستاره نوترونی                                                                  neutron star
ستاره فرو ریخته که چگالی آن بسیار زیاد استو ماده آن عمدتاً از نوترون
تشکیل یافته است.

سحابی                                                                                nebula
ابر های بین ستاره ای متشکل از گاز و غبار

سحابی ناریک                                                                  dark nebula
ابر غباری بین ستارگان که نور ستارگان ورای خود را جذب می کند.

سحابی سیاره ای                                                            planetary nebula
سحابی دایروی یا بیضی شکل از حلقه های گازی هم مرکز. در مرکز
این گازهای در حال انبساط ستاره ای داغ وجود دارد.

سحابی گسترده                                                         diffuse nebula
ابری از گاز یا غبار که در اثر نور ستارگان نزدیک به آن می درخشد

سحابی نشری                                                           emission nebula
ابر های گازی بزرگ که در طیف آنها خطوط نشری دیده می شود. این
خطوط ناشی از جذب نور ستارگان نزدیک توسط ابر و بازتابش آن است.

سرعت خاص                                                        peculiar velocity
سرعت یک ستاره نسبت به سرعت متوسط اجسام مجاور آن .

سرعت شعاعی                                                       radial velocity
مولفهای از سرعت یک جسم که درراستای دید ناظر قرار دارد.

سیاه چاله                                                                    black hole
جسم فرو ریخته ای که چگالی بسیار زیاد دارد. به طوری که هیچ نوع تابش نمی تواند از آن بگریزد.

شاخص رنگ                                                                  color index
قدر یک جسم آسمانی که به صورت اختلاف بین قدرهای اندازه گیری شده در طول موجهای مختلف تعریف می شود.

شراره پدیده                                                                       flare
انفجاری کم عمر در سطح خورشید.

صورت فلکی                                                           costellation                      
رایشی از ستارگان که نام اشیاء حیوانات و یا شخصیتهای اساطیری دارند.

ضد ماده                                                                   animatter
ماده ای که ذرات سازنده آن خواص متضادی با ذرات ومادهء معمولی دارد. یعنی از ضد پروتون . ضد نوترون و پوزیترون تشکیل یافته است .

طیف پیوسته                                            continuous spectrum
طیف شامل تمام طول موجهای گسیل شده از یک جسم طیف پیوسته فاقد خطوط تاریک است .

طیف جذبی                                                        absorption spectrum
طیف یک جسم درخشان هنگامی که در مقابل آن گازی سرد باشد و سبب تولید خطوط تاریک در طیف پیوسته جسم شود.

غول سرخ                                                                   red giant
ستاره ای بزرگ با دمای پایین و درخشندگی زیاد . به رنگ قرمز یا نارنجی .

فهرست عمومی جدید                                  new general catalog(ngc)
فهرستی از 7000 خوشهء ستاره ای . سحابی و کهکشان .

فهرست مسیه                                                        messier catalog
فهرستی از 109 سحابی و خوشهء ستاره ای که در قرن هجدهم توسط شارل مسیه اخترشناس فرانسوی ارائه شد.

قانون هابل                                                                            hubble law
قانونی است که تناسب بین فاصلهء کهکشانها و سرعت گریز آنها را بیان می کند.

قدر                                                                                    magnitude
اندازهء نورانیت جسم آسمانی که برحسب یک مقیاس لگاریتمی سنجیده می شود. ستاره ای با قدر ظاهری یک 5/2 بار نورانی تر از ستاره قدر 2 است .

قدر نابشنجی                                                        bolometric magnitude
قدر جسم آسمانی هنگامی که روشنایی آن در تمام طول موجها در نظر گرفته شود.

قدر ظاهری                                                             apparent magnitude
روشنایی ستاره یا جرم آسمانی دیگر که از زمین رویت می شود.

قدر مطلق                                                                  absolute magnitude
روشنایی واقعی ستاره . قدر ظاهری ستاره هنگامی که ستاره در فاصله ء 10 پارسک ( 6/32 سال نوری ) باشد.

قوانین کپلر                                                                    kepler’s laws
سه قانون در مورد حرکت سیارات که توسط کپلر کشف شد . این سه عبارتند از : 1- مدار سیارات به شکل بیضی است و خورشید در یکی از کانونهای آن قرار دارد. 2 با گردش سیاره .
خطی که آن را به خورشید وصل می کند مساحتهای مساوی را در مدت زمانهای مساوی جاروب می کند . 3- مربع زمان گردش سیارات متناسب با مکعب فاصلهء متوسط آنها از خورشید است .

کوازار                                                                                    quasar
از اجرام بی اندازه درخشان برون کهکشانی که تابشهار قدرتمندی در طول موجهای رادیویی و نور مرئی گسیل می کنند و انتقال به طرف قرمز بیشتری دارند.

کوتولهءسفید                                                                    white dwarf
ستاره ای که سوخت هسته ای خود را به پایان رسانده و بسیار منقبض شده است . چگالی کوتوله های سفید بسیار زیاد است .

کهکشان                                                                              galaxy
انبوهه ء بسیار بزرگی از ستارگان . که در اثر گرانش متقابل گردهم آمده و مجموعه ء واحدی تشکیل داده اند.

کهکشان بیضوی                                                                elliptical galaxy
گونه ای از کهکشانها که نمای خارجی آنها به شکل بیضی است . تعداد آنها نسبت به دیگر کهکشانها بیشتر است .

کهکشان ما                                                                            Galaxy    
هکشانی که در آن زندگی می کنیم . راه شیری .

کهکشان مارپیچی میله ای                                          barred spiral galaxy
کهکشانی که ساختار هسته آن به شکل میله است و بازوها از آن سربر آورده اند.

کلیو پارسک                                                                          kiloparsec
واحد فاصله برابر 1000 پارسک . علامت اختصاری آن kps است

کیهانزایی                                                                             cosmogony
علم مطالهء منشاء منظومه ء شمسی و جهان

گرانش                                                                                 gravitation
نیرویی که سبب کشش متقابل اجرام می شود.

گروه محلی                                                                          local group
خانواده ای از حدود بیست و پنج کهکشان نزدیک که راه شیری نیز جزو آنهاست .

متغیر دراز دوره                                                                 long period variable
ستارگان غول سرخ که تغییرات نورانیت آنها دردوره ای طولانی (بیش از 75 روز ) رخ می دهد.

متغیر rrشلیاقی                                                              RR lyrae variable
ستاره ء تپنده با تناوب کوتاه ( کمتر از یک روز ) از جمعیت 2.

متغیر قیفاووسی                                                             cephied variable
تاره ء تپنده ای که دوره ء تناوب تغییرات نورانیت آن بین 1 تا 100 روز است .

محور بزرگ                                                                          major axis
قطری از بیضی که بیشترین طول را دارد .

محور کوچک                                                                             minor axis
قطری از بیضی که کوچکترین طول را دارد .

محیط بین ستاره ای                                                      interetellar medium
گاز و غبار بین ستاره ای

مگا پارسک                                                                        megaparsec
واحد فاصله برابر یک میلیون پارسک علامت اختصاری آن mps است .

منحنی نور                                                                             light curve
نموداری که تغییر نورانیت ستاره یا جسم آسمانی دیگر را در طول زمان نشان می دهد.

نظیه ء موج چگالی                                                 density wave theory
نظریه ای است در تبیین منشاء بازوهای مارپیچی در کهکشانها.

نواحی                                                                                        h1&h2
ابرهای بین ستارهای متشکل از گاز ئیدروژن خنثی را نواحی h1 و ابرهای متشکل از گاز ئیدروژن یونیده را نواحی h2 می نامند.

نواختر                                                                                        nova
ستاره ای که ناگهان چندین قدر نورانی می شود و سپس به آرامی به حالت نخست برمی گردد

واحد نجومی                                                              astronomical unit
فاصلهء میانگین زمین و خورشید که به عنوان واحدی در منظومهء شمسی به کار می رود و معادل 108× 495985/1 کیلومتر است .

هاله                                                                                             halo
در کهکشان ما یا کهکشانهای یگر به موءلفهء کروی بیرونی تر که عمدتاً از ستارگان پیر تشکیل یافته است . گفته می شود .

ادامه مطلب

لینک نوشته | نوشته شده در ساعت 10:51 قبل از ظهر توسط : محمد امین